آیت الله علم الهدی:

جلسة پانزدهم

title

بسم الله الرحمن الرحیم

بررسی پرسش های مرتبط با دلالت امر به مقاومت بر وجوب
پرسش سوم: وظیفة مکلفان در تزاحم امر به مقاومت با اوامر دیگر
بحث دربارة پرسش هایی بود که بر مبنای وجوب مقاومت ممکن است مطرح شود. از جمله این شبهات آن است که اگر امر به مقاومت و در نتیجه وجوب اجرای آن با انجام برخی دیگر از اوامر و احکام شرعی تزاحم و برخورد پیدا کند وظیفة مکلفان چیست؟
روایاتی مربوط به کیفیت اجرای مقاومت
قبل از پاسخ شبهه و سؤال مذکور لازم است به یک اصل مهم و راهبردی دربارة چگونگی و کیفیت اجرای موضوع مقاومت بپردازیم که در روایات به آن اشاره شده است و بیان می کند در اجرای مقاومت باید به گونه ای عمل کرد که مقاومت در تزاحم و برخورد با دیگر تکالیف قرار نگیرد.
توضیح بیشتر مطلب را با ذکر دو روایت و تحلیل و بررسی آن پی می گیریم:
روایت اول
« عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ بَعْضِ مَنْ رَوَاهُ رَفَعَهُ إِلَى أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْمُؤْمِنُ لَهُ قُوَّةٌ فِی دِینٍ وَ حَزْمٌ فِی لِینٍ وَ إِیمَانٌ فِی یَقِینٍ وَ حِرْصٌ فِی فِقْهٍ وَ نَشَاطٌ فِی هُدًى وَ بِرٌّ فِی اسْتِقَامَةٍ وَ عِلْمٌ فِی حِلْمٍ وَ كَیْسٌ فِی رِفْقٍ وَ سَخَاءٌ فِی حَقٍّ وَ قَصْدٌ فِی غِنًى وَ تَجَمُّلٌ فِی فَاقَةٍ وَ عَفْوٌ فِی قُدْرَةٍ وَ طَاعَةٌ لِلَّهِ فِی نَصِیحَةٍ وَ انْتِهَاءٌ فِی شَهْوَةٍ وَ وَرَعٌ فِی رَغْبَةٍ وَ حِرْصٌ فِی جِهَادٍ وَ صَلَاةٌ فِی شُغُلٍ وَ صَبْرٌ فِی شِدَّةٍ وَ فِی الْهَزَاهِزِ وَقُورٌ وَ فِی الْمَكَارِهِ صَبُورٌ وَ فِی الرَّخَاءِ شَكُورٌ وَ لَا یَغْتَابُ وَ لَا یَتَكَبَّرُ وَ لَا یَقْطَعُ الرَّحِمَ وَ لَیْسَ بِوَاهِنٍ وَ لَا فَظٍّ وَ لَا غَلِیظٍ وَ لَا یَسْبِقُهُ بَصَرُهُ وَ لَا یَفْضَحُهُ بَطْنُهُ وَ لَا یَغْلِبُهُ فَرْجُهُ وَ لَا یَحْسُدُ النَّاسَ یُعَیَّرُ وَ لَا یُعِیِّرُ وَ لَا یُسْرِفُ یَنْصُرُ الْمَظْلُومَ وَ یَرْحَمُ الْمِسْكِینَ نَفْسُهُ مِنْهُ فِی عَنَاءٍ وَ النَّاسُ مِنْهُ فِی رَاحَةٍ لَا یَرْغَبُ فِی عِزِّ الدُّنْیَا وَ لَا یَجْزَعُ مِنْ ذُلِّهَا لِلنَّاسِ هَمٌّ قَدْ أَقْبَلُوا عَلَیْهِ وَ لَهُ هَمٌّ قَدْ شَغَلَهُ لَا یُرَى فِی حُكْمِهِ نَقْصٌ وَ لَا فِی رَأْیِهِ وَهْنٌ وَ لَا فِی دِینِهِ ضَیَاعٌ یُرْشِدُ مَنِ اسْتَشَارَهُ وَ یُسَاعِدُ مَنْ سَاعَدَهُ وَ یَكِیعُ عَنِ الْخَنَا وَ الْجَهْلِ ».
مومن در امر دین قوی و نیرومند است و در نرمخویی احتیاط-كار و ایمانش به سر حد یقین است و در فهمیدن حریص و در هدایت با نشاط و در استقامت و پایداری, برّ و نیكی دارد و به هنگام شهوت
چشم پوشی می كند و بردباری و خویشتن داری خود را با علم و دانش آمیخته است و در مدارا با دیگران زیرک است و در راه حق اهل سخاوت است و در در حال توانگری و ثروتمندی میانه روی می کند و در حال تنگدستی ظاهری آراسته دارد و در زمان قدرتمندی اهل بخشش و گذشت است و با وجود خیرخواهی از خدا اطاعت می کند و برای شهواتش نقطة پایانی را در نظر می گیرد و در خواسته ها و رغبت هایش جانب ورع را رعایت می کند دارد و در امر جهاد حریص است و در گرفتاری ها و
مشغولیت های خود از نماز غفلت نمی كند و در شدائد و سختی ها شکیبا و بردبار است و در مقابل
پیش آمدهای سخت با وقار است و در ناملایمات صبر فراوان دارد و در فراخی نعمات شكرگزار است. نه غیبت می كند و نه تكبر می ورزد. قطع رحم نمیكند, سست نمی باشد, بد خلق و سنگدل نیست, چشمش را در اختیار خود دارد و شكمش او را رسوا نمی كند, مغلوب شهوت نمی شود, به مردم حسد نمی ورزد, افترا نمی بندد, بیهوده خرج نمی كند و اسراف نمی كند بلكه میانه رو است. ستمدیده را یاری می كند و نسبت به تهی دستان دلسوزی می نماید. به خاطر راحت مردم خود را زحمت می-اندازد، به عزت دنیا رغبتی ندارد و از درد آن بی تابی نمی-كند. مردم را هوایی در سر است كه دنبال آن هواها هستند و او را هوایی در سر است كه بدان مشغول است. در قضاوت کردنش نقص و كمبودی به نظر نمی رسد و در رأیش سستی دیده نمی شود و دینش را ضایع نمی كند. هر كس با او مشورت كند او را راهنمایی می كند و هر كه با او همدست باشد مساعدتش می كند و از باطل و دشنام دادن و نادانی گریزان است.
بررسی سند حدیث
سند حدیث هم مرسل و هم مرفوع است. لیکن از آنجا که احمد بن محمد بن خالد برقی از جمله ثقات می باشد و به نظر برخی وی از اصحاب اجماع به شمار می رود, صحت و اعتبار حدیث از نظر ما ثابت است.
بررسی دلالت حدیث
چنانکه در ترجمه روایت گذشت, مضامین جامعی در این بیان امام صادق آمده که هر یک به تحلیل و بررسی نیازمند است, لیکن فقرة مورد استدلال ما در بحث حاضر عبارت « بِرٌّ فِی اسْتِقَامَةٍ » می باشد.
ممکن است در ترجمة این عبارت گفته شود مؤمن در بر و نیکی مقاوم و پایدار است. کنایه از اینکه در برابر چالش هایی که در مسیر انجام کارهای نیک پیش روی وی وجود دارد ایستادگی و مقاومت می کند. به نظر ما این ترجمه دقیق و صحیح نیست. چه اگر این معنا مد مظر امام قرار داشت باید عبارت « و استقامة فی البر » را استعمال می فرمود. این در حالیست که سخن از بر و نیکی مؤمن در جریان استقامت است. بنابراین به نظر می رسد معنای دقیق این عبارت آن است که شخص مؤمن در اجرایی کردن استقامت و تحقق بخشی به مقاومت بر و نیکی دارد. کنایه از اینکه در جریان مقاومتش به ارزش های نیکوی دیگر نیز توجه دارد و از آن ها دست نمی کشد.
این بیان امام صادق به مثابه یک راهبرد مهم در تحقق بخشی به جریان مقاومت گویای این نکته است که در مقاومت باید به گونه ای رفتار کرد که بین مقاومت و دیگر ارزش ها و خوبی ها اصطکاک و برخوردی به وجود نیاید. به بیان دیگر اصل اساسی و اولی در اجرایی کردن مقاومت این است رفتار مقاومتی به گونه ای باشد که با دیگر دستورات دینی تزاحم پیدا نکند.

روایت دوم
« عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حُسَیْنِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْكَانَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص‏مَثَلُ الْمُؤْمِنِ كَمَثَلِ خَامَةِ الزَّرْعِ تُكْفِئُهَا الرِّیَاحُ كَذَا وَ كَذَا وَ كَذَلِكَ الْمُؤْمِنُ تُكْفِئُهُ الْأَوْجَاعُ وَ الْأَمْرَاضُ وَ مَثَلُ الْمُنَافِقِ كَمَثَلِ الْإِرْزَبَّةِ الْمُسْتَقِیمَةِ الَّتِی لَا یُصِیبُهَا شَیْ‏ءٌ حَتَّى یَأْتِیَهُ الْمَوْتُ فَیَقْصِفَهُ قَصْفاً ».
مَثَل مؤمن مثل علف های كاشته ای است كه بادها آن را به این سو و آن سو خم می كند و مؤمن چنین است که دردها و بیماری ها وی را خم می كند. و مثل منافق مثل عصای آهنی است كه چیزى به او نمی رسد تا اینكه مرگ او فرا رسد و او را سخت بشکند.
بررسی سند حدیث
تمام افراد سلسله سند امامی و ثقه اند. از این رو سند روایت در شمار اسناد صحیح قرار دارد.
بررسی دلالت حدیث
واژة «خامة» به معنای علف های نرمی است که در فصل بهار در مزارع می روید و با حرکت نسیم و باد بهاری به اطراف متمایل می شود. کلمة «ارزبة» به معنای عصای آهنی و فلزی است که تاب مقاومت در برابر شدت طوفان را ندارد و در اثر شدت باد یکباره از جا کنده می شود.
تشبیه مؤمن به علف های نرمی که با حرکت باد به راحتی به این سو و آن سو متمایل می شود از این روست که مؤمن اهل مرونت و نرمش است. به قرینة ادامة روایت که در آن از مشکلات و سختی های مؤمن سخن گفته شده است می توان گفت مؤمن در مقاومت و ایستادگی در برابر مشکلات آن قدر منعطف عمل می کند که مقاومتش در حوزة تزاحم قرار نمی گیرد.
بر خلاف مؤمن کافر آن قدر سرسخت است که نمی تواند مقاومت کند و در نهایت به خاطر سرسختی و بی تدبیری تاب مقا.مت را از دست می دهد و به طور کلی از صحنه بیرون می رود.


نتیجة بحث
اصل در اجرای مقاومت آن است که جوری رفتار کنیم که مقاومت در حوزة تزاحم با خوبی¬های دیگر قرار نگیرد. رهنمودها و ارشادهای مقام معظم رهبری به اضافة رفتارهای معظمٌ له در جریان مقاومت متخذ از همین راهبرد اساسی است.
ان شاء الله در جلسة آینده به این نکته خواهیم پرداخت که بر فرض تزاحم مقاومت با واجبات دیگر وظیفه چه خواهد بود؟
 

1398/08/20
09:00

افزودن دیدگاه جدید


امامسایت
آخرین اخبار


تصاویر

آیت الله علم الهدی در اولین جلسه بنیاد بین المللی غدیر استان خراسان رضوی

آیت الله علم الهدی در سالروز واقعه مسجد گوهرشاد در حرم امام رضا علیه السلام

آیت الله علم الهدی در جلسه ستاد امر به معروف و نهی از منکر خراسان رضوی

پاسخ به شایعات




کلیه حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به آیت الله علم الهدی می باشد.