آیت الله علم الهدی:

جلسة هفدهم

title

بسم الله الرحمن الرحیم

بررسی حکم شرعی مقاومت از منظر اخبار و روایات
در جلسات قبل پس از کشف واژگان معادل مقاومت در آیات و روایات, حکم شرعی مقاومت را از منظر آیات قرآن بررسی کردیم و به این نتیجه رسیدیم که از منظر قرآن, مقاومت یک تکلیف واجب شرعی است.
در ادامة بحث بر آنیم تا حکم شرعی مقاومت را از منظر اخبار و روایات استفاده کنیم تا در نتیجه روشن شود بین مقتضای اخبار با مقتضای آیات قرآن دربارة حکم شرعی مقاومت چه نسبتی وجود دارد؟ به بیان دیگر در ادامة بحث در مقام پاسخگویی به این پرسشیم که آیا از منظر روایات نیز مقاومت یک تکلیف واجب شرعی است یا خیر؟
کیفیت استنباط احکام از روایات
قبل از پرداختن به روایات, مقدمه ای راجع به چگونگی کشف احکام از اخبار بیان می کنیم.
1. ضرورت بررسی صدور حدیث از معصوم
اولین گام در استنباط احکام از یک روایت, بررسی صدور آن از معصوم است. در این میان بسته به اینکه دربارة مورد استنباط به دنبال چه حکمی هستیم, نوع دقت در اثبات صدور حدیث از معصوم تفاوت دارد. چنانچه در مقام اثبات تکلیف به نحو وجوب یا حرمت و یا در مقام تجویز موضوع محتمل الحرمة به روایات استناد می کنیم لازم است صدور روایت از امام معصوم به طور قطعی ثابت شود. یا حداقل بر اساس مبانی مطرح در بحث حجیت خبر واحد ظن متأخم بالعلم نسبت به صدور حدیث از معصوم حاصل شود. پر واضح است دقت در اثبات صدور حدیث از معصوم در مقام تجویز موضوعات محتمل الحرمة نظیر غنا بسیار مهم تر از دقت در اثبات وجوب یا حرمت است.
در غیر از موارد پیشگفته و در جایی که به دنبال اثبات استحباب موضوعی می باشیم, دقت در اثبات صدور حدیث مثل دقت در موارد مورد اشاره نیست و به اقتضای قاعدة تسامح در ادلة سنن می توان به مجرد وجود روایتی دربارة امور استحبابی و بدون کنکاش زیاد در سلسله سند به آن روایت عمل کرد. به عنوان مثال چنانچه خبر ضعیفی بر اینکه خواندن فلان دعا در زمانی خاص ثواب دارد دلالت کند, به اقتضای قاعدة تسامح در ادلة سنن می توان به آن حدیث ضعیف عمل کرد.
برای اثبات قاعدة تسامح به روایات موسوم به اخبار من بلغ استدلال شده است. مضمون این اخبار بیان گر این است که چنانچه در روایتی منسوب به یکی از معصومان بر انجام عملی وعدة اجر و پاداش داده شده باشد و کسی آن عمل را برای رسیدن به آن پاداش انجام دهد, به آن اجر و پاداش خواهد رسید, هرچند در واقع چنین روایتی از معصوم صادر نشده باشد.
گفتنی است فقها در پذیرش قاعدة تسامح در ادلة سنن اتفاق نظر ندارند. مشهور قدما و متأخران نظیر مرحوم شیخ انصاری و آخوند خراسانی این قاعده را پذیرفته و به آن عمل کرده اند. لیکن برخی دیگر از فقها از جمله بعضی از بزرگان معاصر نظیر آیت الله خوئی و آیت الله سیستانی انتزاع این قاعده از اخبار من بلغ را قبول نکرده و با طرح اشکالاتی نسبت به این قاعده معتقدند مقتضای احتیاط آن است که در مقام صدور فتوای استحباب بر اساس روایات نیز باید در سند آن ها دقت های عمیق صورت گیرد.
به نظر ما دلالت اخبار من بلغ بر قاعدة تسامح در ادلة سنن ثابت است و برای اشکال های مطرح نیز پاسخ های متقنی می¬توان ارائه داد که بیان تفصیل آن در فرصت دیگری خواهد آمد.
2. ضرورت بررسی دلالت حدیث
گام دوم در بررسی احادیث برای استنباط حکم, بررسی دلالت و تحلیل و بررسی معنای آن ها بر مطلوب و مقصود است.
در این جهت بین اینکه در مقام اثبات چه حکمی اعم از وجوب, حرمت یا استحباب هستیم فرقی وجود ندارد و لازم است دقت در معنای روایات به صورت دقیق و عمیق صورت گیرد.
به عنوان مثال در سنت قطعی ثابت از نظر صدور آمده که پیامبر اکرم بعد از نماز صبح تا طلوع آفتاب, نماز نمی-خواندند. بر همین اساس فقهای اهل سنت نماز خواندن بعد از نماز صبح را حرام می دانند. این حکم در حالیست که در روایات عام و کلی باب صلاة به خیر بودن اقامة نماز در هر حالی اشاره شده است. نظیر روایت که می فرماید: الصلاه خیر فی کل حال. افزون بر این روایت خاصی داریم که امام در پاسخ به پرسش از حکم اقامة نماز پس از نماز صبح؛ نماز خواندن را جایز دانستند. بنابراین گرچه دلالت این دو دلیل از سنت متعارض می نمایاند اما حقیقت آن است که جمع بین این دو دلیل به نحو حکم به مکروه بودن نماز خواندن پس از نماز صبح امکان پذیر است.
سخن کوتاه اینکه در مقام استدلال به روایات برای صدور حکم, بررسی ابعاد مختف دلالت و معنای حدیث یک امر ضروری است.
 

1398/08/25
09:00

افزودن دیدگاه جدید


امامسایت
آخرین اخبار


تصاویر

آیت الله علم الهدی در اولین جلسه بنیاد بین المللی غدیر استان خراسان رضوی

آیت الله علم الهدی در سالروز واقعه مسجد گوهرشاد در حرم امام رضا علیه السلام

آیت الله علم الهدی در جلسه ستاد امر به معروف و نهی از منکر خراسان رضوی

پاسخ به شایعات




کلیه حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به آیت الله علم الهدی می باشد.